Gaia - Share on Ovi

Na recente Conferencia Mundial dos Pobos sobre o Cambio Climático, celebrada en Cochabamba (Bolivia), falouse amplamente dunha comunidade moi agredida e maltreita, e mostráronse cara a ela constantes referencias de solidariedade e mensaxes de apoio. Falaban, claro, do planeta Terra, a nai natureza ou a Pachamama, sinónimos todos da máis grande comunidade de vida coñecida.
Sabémolo pero ignorámolo. A Terra é un ser vivo, agora malferido. Sofre unha febre constante que, se continúa progresando, pode xerarlle algunhas patoloxías irreversibeis. O aire que respira é cada vez máis pobre en osíxeno e así, mal alimentada, envellece precozmente. As súas arterias -os ríos, o mar- están contaminadas e infestadas, o que lle resta enerxías. As células que a conforman -especies vexetais e animais- corren o risco de desaparecer. E o ritmo que lle esixe unha destas especies, a humana, é tan acelerado que -din os expertos- en menos de 20 anos necesitaría unha irmá xemelga, un segundo planeta, para ser capaz de seguir ofrecendo e regalando todo o que hoxe lle esiximos a golpe de perforadora, arrastrando redes sobre o seu leito mariño e envenenando a súa fina capa de pel -a terra fértil- con químicos moi agresivos.

Conscientes desta realidade, as máis de 35.000 persoas reunidas en Cochabamba (maioritariamente campesiñas, indíxenas, pescadoras, membros de organizacións ambientalistas, de mulleres, de movementos sociais, etc.) souberon porse de acordo e sentar as bases dunha estratexia común fronte ao cambio climático, a diferenza do ocorrido en Copenhague fai uns poucos meses. E así quedou recollido no chamado Acordo dos Pobos (www.cmpcc.org).
Entre as propostas sobresae a iniciativa de acordar unha Declaración Universal dos Dereitos da Nai Terra. Fixar. Se somos capaces de deconstruir nosa concepción antropocéntrica, poderemos entender e abrazar unha formulación biocéntrica (segundo a terminoloxía que define Eduardo Gudynas), onde engadimos aos dereitos individuais e colectivos dos seres humanos -civís, políticos, económicos, sociais, culturais e ambientais- os dereitos propios desoutro ser, a natureza. Pero, dicía, as nosas sociedades occidentais, fundamentalmente, teñen que facer un esforzo para que se produza este cambio de rexistro, pois levamos moitos séculos considerando a natureza como un espazo salvaxe que temos que dominar para, baixo o noso control, convertela nunha despensa supostamente inesgotable para o gozar do ser humano. Aquí radica, desde o meu punto de vista, unha das virtudes da declaración: corrixir un pensamento que está na base da crise global actual.
O proxecto dunha Declaración dos dereitos da natureza xa ten antecedentes. Para a nova Constitución de Ecuador, a Pachamama é "onde se reproduce e realiza a vida" e "ten dereito a que se respecte integralmente a súa existencia e o mantemento e rexeneración dos seus ciclos vitais, estrutura, funcións e procesos evolutivos" (artigo 72).
A partir desas premisas, a natureza pasa a ser ela mesmo obxecto de dereitos, ten valor por si mesma, independentemente da utilidade ou usos que lle queira dar o ser humano e "toda persoa, comunidade, pobo ou nacionalidade poderá esixir á autoridade pública o cumprimento dos dereitos da natureza". E de aquí nace outra das iniciativas xurdidas en Cochabamba: o Tribunal Internacional de Xustiza Climática e Ambiental, que podería marcar justiciabilidad naquelas accións ou omisións que vulnerasen os dereitos da natureza.
Como di Alberto Acosta, unha constitución (ou, neste caso, unha declaración) non fai a unha sociedade, senón que é un proxecto político de vida en común que debe ser posto en vixencia co concurso activo da sociedade. A elaboración e suposta aprobación desta Declaración erixiríase, e esta sería a súa segunda gran virtude, como eixo orientador -como unha nova ética- para propiciar os cambios estruturais e impulsar as transformacións que necesita a nosa sociedade global.
Sen capacidade para expolos todos, resalta a revisión que forzaría ao abandono das políticas extractivistas nas que andan afogadas moitas economías dos países do Sur como subministradores dos países ricos, incluído tamén o caso de Ecuador que, malia todo, segue promovendo a explotación de petróleo na rexión amazónica, a minería sen sentido ou unha agricultura dependente dos agroquímicos. Aínda que os seres humanos temos dereito a beneficiarnos do ambiente e as riquezas naturais que nos permitan un bo vivir (concepto tamén indigenista que exclúe luxos innecesarios), este dereito debe ser compatible cos conxuntos de vida. Non son aceptables extraccións de petróleo se atentan contra comunidades orixinarias, igual que non son aceptables técnicas agrícolas que acaban con ecosistemas de calquera orde.
Desde os países andinos xorden propostas dunha capacidade transformadora inmensa, que seguro xerarán moitas contradicións e tensións fronte á ideoloxía do progreso imperante que asocia desenvolvemento só con crecemento económico. Mesmo poida que parezan absurdas, como absurdas parecíalles aos grupos dominantes a emancipación dos escravos ou a extensión de dereitos civís aos afromericanos, ás mulleres e aos nenos e nenas.

Gustavo Duch Guillot é coordinador de revístaa Soberanía Alimentaria, Biodiversidade e Culturas

Via --> Público


zocarede